Boektip: Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid

Yuval Noah Harari werd geboren in Haifa en is opgeleid als middeleeuws historicus. Hij schreef eerder boeken over geheime operaties in de riddertijd en slagveldervaringen vanaf 1450. Zijn meest recent uitgegeven boek is “Homo Deus: a brief history of tomorrow.”

sapiensIn zijn bestseller Sapiens nam ie de taak ter harte om de hele menselijke geschiedenis in 400 pagina’s te vertellen; hij doet er uit de doeken hoe wij, Homo sapiens, de aarde konden domineren en wat de toekomst voor ons in petto heeft.

Het verhaal van Harari is er zeker niet één van vooruitgang; eerder een kille analyse waarin ernstig wordt getwijfeld aan onze progressie. Harari maakt zelfs aannemelijk dat mensen door de millennia heen vooral steeds méér in illusies zijn gaan geloven.

Hier hoor je de auteur aan het woord over ‘roddel’.

Het boek in enkele zinnen

Menselijke geschiedenis werd gevormd door drie grote revoluties: de Cognitieve Revolutie (70.000 jaar geleden), de Agrarische Revolutie (10.000 jaar geleden), en de Wetenschappelijke Revolutie (500 jaar geleden). Deze revoluties hebben mensen de mogelijkheid gegeven om iets te doen dat geen enkel andere levenssoort kon, en dit is creatie en verbinding rond ideeën die fysiek niet bestaan (denk hierbij aan religie, capitalisme en politiek). Deze gedeelde mythes zorgden ervoor dat wij de wereld konden domineren en dat de mensheid de krachten van natuurlijke selectie kon overwinnen.

Hieronder mijn informele nota’s en quotes uit het boek. Heb ook een aantal interessante kernpassages neergeschreven uit het boek (dat ik in het Engels las; rudimentaire vertaling dus).

Menselijke culturen begonnen vorm te krijgen zo’n 70.000 jaar geleden.

Mensen ontstonden eerst in Afrika zo’n 2.5 miljoen jaar geleden.

De auteur denkt dat de Homo sapiens geen extra 1.000 jaar meer gaat leven.

Mensen hebben een enorm brein voor hun lichaamsgrootte.

Het menselijke brein neemt 2 tot 3 percent lichaamsomvang in maar gebruikt 25% energie.

Interessante opmerking. Mensen bereikten de top van de voedselketen relatief snel. De rest van de voedselketen was hier niet kaar voor. En wij ook niet. Daarom voelen we ons angstig en gestresseerd omdat we het niet gewoon zijn aan de top te staan.

Er zijn twee theorieën over hoe de Home sapiens zich voortplantte: de theorie van het paren en de vervangingstheorie. De realiteit is waarschijnlijk een combinatie van beide theorieën.

Dat is misschien waarom de Homo sapiens de Neanderthals hebben uitgeroeid: “Ze waren te gelijkaardig om te verwaarlozen, maar te verschillend om te verdragen”.

Voor zover we weten kunnen alleen Homo sapiens praten over zaken die we nooit hebben gezien, gevoeld of geroken. Denk aan religies, mythes, legendes of fabels.

Chimps kunnen geen groepen vormen van 50 of meer. Bij mensen ligt de groepsgrootte gewoonlijk op 150. Bij grotere groepen kan er niet op roddel en persoonlijke communicatie vertrouwd worden. Je hebt iets meer nodig om grote groepen mensen te doen samenwerken.

Een ingebeelde realiteit is geen leugen omdat de hele groep het gelooft.

Al sinds de Cognitieve Revolutie leven mensen in een duale realiteit: de fysieke realiteit en de verbeelde realiteit.

Homo sapiens zijn de enige dieren die handel drijven.

Voor zover we weten hadden mensen 30.000 jaar geleden dezelfde fysieke, emotionele en intellectuele mogelijkheden als vandaag.

Het instinct ons vol te proppen met calorierijk eten is ingebakken in ons DNA.

Al sinds de Agrarische Revolutie was er niet één enkele manier van leven voor de mensheid. Er waren enkel opties uit uiteenlopende culturen.

De hond was het eerste dier dat door mensen als huisdier werd gehouden, zo’n 15.000 jaar geleden.

In oude mensengroepen (meer dan 10.000 jaar geleden) bestond er weinig privacy, maar er was ook weinig eenzaamheid. De meeste van onze oudere voorouders hadden een veel bredere en diepere kennis van hun fysieke omgeving dan wij. Ze waren helemaal niet onintelligent.

Ons gebrek aan kennis over voorhistorische religies en overtuigingen is één van de grootste gaten in ons begrip van de menselijke geschiedenis.

Eén van de belangrijkste expedities in de geschiedenis werd gevormd door mensen die door de zee reisden en uiteindelijk in Australie belandden. Het zorgde ervoor dat mensen zich aan de top van de voedselketen konden cementeren.

Home sapiens bereikte Amerika ongeveer 16.000 jaar geleden.

Vreemd genoeg verscheen de Agrarische Revolutie onafhankelijk van elkaar in verschillende delen van de wereld.

Er is geen bewijs dat moderne mensen na verloop van tijd intelligenter zijn geworden.

De Agrarische Revolutie heeft het leven van de gemiddelde mens eerst niet beter gemaakt. Het zorgde er wel voor dat mensen meer eten per eenheid gebied kon verzamelen en dat zo de bevolking zich exponentieel kon vermenigvuldigen.

Het is fascinerend om te lezen dat de eerste duizenden jaren van Agrarische Revolutie het leven voor de mens zwaarder maakte door voor meer werk en minder vrije tijd te zorgen. Bovendien zorgde die steeds groeiende bevolking ervoor dat er meer eten nodig was. Elke individuele generatie zag wel niet hoe hun leven slechter werd omdat de veranderingen zo klein waren.

Op individueel niveau was er door de Agrarische Revolutie meer lijden, niet enkel voor de mens, ook voor huisdieren zoals koeien, schapen en kippen.

De komst van de Agrarische Revolutie zorgde ervoor dat mensen zich zorgen begonnen te maken over de toekomst: het weer, de oogst van het jaar etc.

De mythes die ons omringen en ons leven bepalen, dicteren enorm veel van wat we geloven en doen.

Dingen neerschrijven heeft de manier van denken bij de mens veranderd. We kunnen door te schrijven en bepaalde zaken te bewaren veel meer in categorieën denken dan ervoor.

Sociale hiërarchieën, ongelijkheid etc zijn menselijke uitvindingen.

De meeste rijke mensen zijn rijk omdat ze geboren werden uit rijke families. De meeste arme mensen zijn arm omdat ze van een arme familie komen.

Onterechte discriminatie wordt vaak slechter, niet beter, na verloop van tijd.

In 2006 waren er nog altijd 53 landen in de wereld waar een man niet gerechtelijk vervolgd kon worden voor het verkrachten van zijn vrouw.

Over genderongelijkheid: biologie maakt mogelijk, cultuur verbiedt. De idee van “onnatuurlijk” gedrag is eigenlijk het resultaat van Christelijke theologie, niet van biologie.

Als het biologisch mogelijk is, dan is het natuurlijk. Vanuit een wetenschappelijk perspectief is het natuurlijk als twee mannen sex hebben. Reizen aan lichtsnelheid is niet natuurlijk.

Geschiedenis evolueert zonder mededogen naar eenheid; de hele planeet is aan het evolueren naar één wereldcultuur. Interessant vond ik achteraf ook zijn artikel dat hij voor de BBC schreef waar hij stelt dat 2016 de geschiedenis zou kunnen ingaan als het jaar waarin het Westen het geloof “in the liberal story” verloor. Mijn bedenking: neemt hij voor een historicus niet te veel hooi op zijn vork. Een gedachte die ik trouwens een aantal keren had bij het lezen van het boek.

De uitvinding van geld was enkel een intellectuele revolutie. Het bestaat enkel in onze geesten.

Meer dan 90 percent van al het geld is elektronische data, geen fysiek geld.

Iedereen wil altijd geld, juist omdat alle anderen altijd geld willen.

Het is duidelijk dat we snel aan het evolueren zijn naar één globaal keizerrijk. Globale markten, globale opwarming en algemeen aanvaarde concepten zoals mensenrechten maken het duidelijk dat we allemaal een collectieve entiteit, niet individuele staten en landen nodig hebben.

De Agrarische Revolutie ging gepaard met een Religieuze Revolutie.

Er zijn vandaag de dag een aantal “natuurwet-religies” die populair zijn zoals communisme, capitalisme en liberalisme.

De voorbije 200 jaar heeft de wetenschap steeds vaker aangetoond dat menselijk gedrag bepaald wordt door hormonen, genen en neurologische synapsen. Indien waar, hoe veel langer kunnen we negeren dat biologie het niet eens is met het concept van vrije wil?

Hoe dieper je kennis is van een bepaald deel van de geschiedenis, hoe moeilijker het is uit te leggen waarom één bepaald resultaat plaatsvond en niet een ander.

De Wetenschappelijke Revolutie begint in Europa zo’n 500 jaar geleden. De laatste 500 jaren is de menselijke impact enorm toegenomen.

Eén groot verschil tussen religie en wetenschap is dat wetenschap ervan uitgaat dat de mensheid het antwoord niet kent op de grote vragen des levens. Religie gaat ervan uit dat alle belangrijke zaken al geweten zijn. Wetenschap gaat uit van de onwetendheid van de mens.

Moderne cultuur heeft onwetendheid mogen toegeven, meer dan elke voorbije cultuur.

Wetenschappers aanvaarden in het algemeen dat geen enkele theorie 100% correct is. De echte kennistest is dus niet de waarheid, maar nut. Wetenschap geeft ons macht. Hoe nuttiger die macht, hoe beter de wetenschap.

Waarom ontdekten en veroverden Europeanen de Amerika’s? Waarom niet de Chinezen of die van India of het Midden Oosten die net zoveel kennis en technologie bezaten als de Europeanen? De Europese ideologie om de wereld te verkennen was het grootste verschil.

De jaarlijkse suikerinname van de gemiddelde Engelsman steeg van bijna nul in het begin van de 17de eeuw naar 18 pond in het begin van de 19de eeuw.

Levensverwachting, kindersterfte en calorie-inname zijn sterk verbeterd voor de gemiddelde persoon in 2014 in vergelijking met 1914, ondanks een exponentiële bevolkingsgroei.

De meeste mensen zijn er zich niet van bewust in wat voor vredelievende tijden we nu leven.

De voorbije periode stierven per jaar meer mensen van zelfmoord dan van oorlog en gewelddadige misdaden. Hetzelfde kan gezegd worden van auto-ongelukken.

Er is nog nooit zo weinig oorlog geweest. De reden is dat de kost om oorlog te voeren is gestegen door nucleaire wapens, en de voordelen om oorlog te voeren zijn gedaald omdat fysieke bronnen minder de economie leiden. Bovendien is internationale handel lucratiever dan veroveringen, en heerst er een wereldwijde cultuur van hechte internationale connecties die minder geneigd zijn met zichzelf te strijden.

Onze kijk op het verleden wordt enorm beïnvloeden door recente evenementen.

Nietzsche: “Hij die een waarom heeft om te leven kan bijna alle hoe aan”.

Boeddhisme heeft geluk gedurende meer dan 2.000 jaar bestudeerd. Het is interessant te beseffen dat buddhisme dezelfde kijk op geluk heeft als de wetenschap. Vooral dan dat geluk afkomstig is van processen in het lichaam en niet van de buitenwereld.

De volgende fase in de menselijke geschiedenis zal niet enkel biologische en technologische veranderingen met zich mee brengen, maar ook veranderingen in menselijk bewustzijn en identiteit. Veranderingen die zo fundamenteel zijn, zullen de term “menselijk” in vraag doen stellen.

Veel mensen denken dat de vraag die we onszelf moeten stellen om onze wetenschappelijke projecten te kiezen is: “Wat willen we worden?” Omdat we echter een pad volgen naar genetische engineering en dat we bijna alle facetten van onze wensen, verlangens en bewustzijn programmeren, is de echte vraag die we ons moeten stellen, “Wat willen we willen?”

De voorbije 1000 jaar is de mens geëvolueerd om de wereld over te nemen en staan we op het punt natuurlijke selectie te overwinnen en goden te worden. Maar we zijn in vele opzichten niet duizend maal gelukkiger dan in de middeleeuwen of langer geleden, en zijn onzeker over wat we willen. Bestaat er iets gevaarlijkers dan ontevreden en onverantwoorde goden die niet weten wat ze willen.

  1. […] “Sapiens: a brief history of mankind” is het bestseller-boek van de 38-jarige Israëlische historicus Yuval Noah Harari. Hij nam er de taak ter harte om de hele evolutie van de menselijke beschaving in een paar honderd pagina’s te vertellen. Je komt er te weten hoe wij, Homeo sapiens, de aarde konden domineren en wat de toekomst voor ons in petto heeft. […]

  2. […] Sapiens, a brief history of mankind – Auteur: Yval Noah Harari […]

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: