De ultieme zoektocht naar het vrijheidsideaal

Meer vrijheid. Al sinds ik afstudeerde, was dat verlangen de belangrijkste drijfveer bij het merendeel van mijn beslissingen. Het allerliefst wilde ik kunnen reizen, de wereld zien en had ik voldoende geld om (een tijd lang) mijn eigen zin te doen. Zo geraakte ik zes maanden in Japan en werkte ik op twee verschillende wereldtentoonstellingen. Om die reden werd uiteindelijk rentaloft in bijberoep opgericht. Alles in functie van toekomstige vrijheid!

Denk je zelf terug voorbij mijn eigen persoonlijke verhaal, dan besef je dat over culturen en periodes heen, zowel mannen als vrouwen steeds een grote behoefte hadden aan vrijheid.

Maar waarom willen we vrij zijn?

Geen idee eigenlijk.

Maar de interne drang die in ieder van ons zit om doorheen zijn of haar leven meer gradaties van vrijheid na te streven is zo klaar als een klontje.

Mensen verlangen naar vrijheid. En als we ervan geproefd hebben, willen we meer. Steeds meer!

fbf787506bebf20676f7538dd7006297

Hoe verkrijgen we meer vrijheid?

Kijken we terug op de voorbije 250 jaar en de start van de Industriële Revolutie, zien we dat de rijkdom in de wereld alleen maar is toegenomen. De wereldbevolking is over die periode van ongeveer 1 miljard geëvolueerd naar 7 miljard mensen. Het BBP per capita steeg in Westerse democratieën van 300$ naar 20.000$ . De bevolking ontplofte als het ware – de wereldbevolking zal trouwens deze eeuw blijven groeien, tot bijna elf miljard mensen in 2100 – maar de toename in rijkdom volgde niet diezelfde evolutie – die was eerder exponentieel.

350px-world_gdp_per_capita_1500_to_2000_log_scale

En dus hoe meer we toegang krijgen tot die bronnen van rijkdom, hoe meer we zowel op individueel vlak als in de maatschappij moeten kiezen wat we ermee doen. Eén van de manieren om iets met die rijkdom te doen, is die om te zetten in extra vrijheid.

Enkele voorbeelden. Zelf heb ik een aantal jaren vier vijfde gewerkt om toch een extra dag te hebben voor gezin en bijberoep. Mensen aanvaarden soms een groot verlies aan salaris om te kunnen evolueren naar flexibel werk of werk-vanop-afstand. Als de breuklijn tussen meer geld en meer vrijheid duidelijk wordt gesteld, dan kiezen we vaak voor meer vrijheid.

Elke keer als ik zelf op het punt stond bij voorbije werkgevers weg te gaan, werden er pogingen ondernomen om me te overtuigen te blijven. Typisch wordt dan een tegenvoorstel gedaan. Vaak met een loonsverhoging in het aanbod. Telkens ging ik hier niet op in, omdat werkgevers typisch onmogelijk in hun huidige bedrijfsstructuur kunnen concurreren met twee essentiële levensdoelen: vrijheid en betekenisvol werken.

2017-01-11_1356

Een voorbeeld van dit laatste levensdoel zijn nieuwe vacaturesites zoals Escape The City die zich richten op succesvolle corporate types en advocaten. Ze weten namelijk dat er een markt is voor mensen die bereid zijn hun enorme salaris te dumpen voor een beginnend salaris, dat weliswaar dramatisch snijdt in hun inkomen, maar hen meer keuze over hun leven en betekenisvol werken biedt.

De onzichtbare revolutie van de 20ste eeuw

De hoeveelheid vrijheid die een gemiddeld middenklasse-persoon in het Westen nu heeft, overstijgt de meest wilde dromen die mensen in de 19de –  laat staan de 18de eeuw – hadden.

De generatie van mijn ouders, de Baby Boom-generatie, bouwde de kenniseconomie op. Hierdoor kregen ze meer vrije tijd, en ook extra inkomen om van te genieten.  Op een schaal waar de generatie van hun ouders op hun beurt maar van konden dromen.

Op ons huidige werk gaat het om probleemoplossende taken en creatief denken. In tegenstelling tot de fabrieken en het ‘boerenwerk’ van 100 jaar geleden, is het merendeel van de middenklasse nu actief in kenniswerk, wat uiteraard interessanter en stimulerender is dan massaproductie.

Thuis kunnen ze dan weer hobby’s nastreven en hier tijd aan besteden. De gemiddelde werkweek evolueerde van bijna 80 uren per week op het einde van de 19de eeuw naar ongeveer 40 uren per week in de 20ste eeuw.  Een niveau waarop we ons grosso modo nog altijd bevinden.

De gemiddelde middenklasse man of vrouw in Westerse democratieën is vrijer in de keuze hoe en waar hij best zijn energie uitgeeft, dan iemand zoals John D. Rockefeller 100 jaar geleden. Terwijl die toen één van de rijkste personen op aarde was. Onwaarschijnlijk! Het internet en technologie laat een hele nieuwe dimensie van vrijheid toe. Rockefeller had zich dit nooit kunnen inbeelden.

Wij met onze kindle e-reader en smartphone hebben meer toegang tot boeken en kennis dan Rockefeller ooit dacht mogelijk was, laat staan dat hij effectief aan al die informatie kon geraken.

Ideeën en concepten die op geen enkel moment het bewustzijn van Rockefeller bereikten zijn nu bijna alomtegenwoordig. De toename van zen boeddhisme en stoïcijnse filosofieën in het moderne Westen is volledig gekoppeld aan de opkomst van technologie en het internet. Rockefeller had simpelweg nooit toegang tot vele van die concepten. Een mooi recent voorbeeld hiervan is het nieuwe boek van Tim Ferris, Tools of Titans. Zoveel diepe inzichten van geniale denkers en ondernemers op één plaats, wat een vooruitgang!

Rockefeller verliet de VS maar één keer in zijn leven. Toen was op een boot geraken nog een heuse onderneming. Het vliegtuig nemen kost je nu de namiddag in tijd. Voor een retourtje van het ene werelddeel naar het andere betaal je ondertussen minder dan 1000€.

We brengen nu uren door met Ryanair tussen AirBnB appartementjes die we last minute afhuurden. Vrijheid die de rijken van vroeger miljoenen kostte, kan nu bereikt worden aan een fractie van de kost.

Rockefeller, in vergelijking met zijn medeburgers, was ongelooflijk vrij. Ten opzichte van de typische arbeider of bediende in die tijd had hij een ongelooflijke autonomie, waar anderen in zijn tijd en locatie 100 jaar geleden maar van konden dromen.

Voor vele mensen uit onze middenklasse is die hoeveelheid vrijheid van Rockefeller nu wat blasé.  Het is net die behoefte aan meer vrijheid die onze beschaving heeft doen evolueren.

Oudere generaties noemen ons dan ondankbaar. Zij zien niet het totaalplaatje. Elke generatie wil vrijheid die voor de vorige generatie ondenkbaar was.

En omdat die vrijheid een essentiële motivator is van menselijke daadkracht – uw actie – willen we meer van die vrijheid.

Ondanks het feit dat we hier in het Westen meer vrijheid hebben dan Rockefeller 100 jaar geleden, voelt een groot deel van die middenklasse zich gevangen en onvoldaan.

Oudere generaties noemen ons dan ondankbaar. Maar zij zien niet het hele plaatje. Elke generatie wil vrijheid op een manier dat de vorige generatie zich niet kon inbeelden. Alleen denken ze er niet aan dat de volgende generatie gewoon hetzelfde wil.

Zo hechten onze ouders veel belang aan een lange-termijn, stabiele job en carrière. Want dat bracht hen succes en dat wensen ze ons ook toe. Alleen slagen ze er niet in te zien dat zij dit moesten nastreven. Het was een ambitieus, zelfgekozen doel, dat zij met beide handen grepen.

De meeste van onze grootouders hebben de Grote Depressie gekend. In vele opzichten waren zij de laatste generatie van de industriële economie. Onze ouders waren de eerste generatie van de kenniseconomie. Een economie die in het Westen tot ontzettend veel vooruitgang heeft geleid.

Heel veel van de Baby Boomers groeiden op in een omgeving waar er op bepaalde ogenblikken niet voldoende voedsel was. Het idee om een leven en gezin te bouwen dat voldoende materiële bezittingen had, was enorm motiverend, betekenisvol en gaf hen de drive om het te bereiken.

Voor hen was dat een nieuw soort vrijheid. Mijn stiefvader heb ik altijd op pensioen gekend. Maar hij heeft ontzettend hard gewerkt van 17 tot 70 ongeveer om die droom vorm te geven en voldoende over te houden om op het einde van zijn leven te kunnen wegschenken.

Om die reden is het logisch dat vele Baby Boomers hetzelfde wensen voor onze generatie. Ze willen dat hun kinderen veilig zijn, voldoende bezittingen hebben en een stabiele langdurige job hebben.

Lifestyle Design: meer dan een keuze

Wie heeft in een democratie de meeste macht? Wie is het meest vrij? Het meest logische antwoord lijkt het volk, zij die een stem hebben, niet?

Maar als je uiteindelijk naar de uitslag van verkiezingen kijkt, bijvoorbeeld onlangs in de VS, begrijp je dat de mensen die bepalen waaruit het volk uiteindelijk kan kiezen, de échte macht hebben.

Zij kunnen de opties bepalen waaruit wij mogen/moeten kiezen.

In werkelijkheid zijn er een bijna eindeloos aantal ideologische keuzes, maar in een tweepartijenstelsel als in de VS zit iedereen vast in een Republikeins-Democratisch paradigma, want dat is uiteindelijk wat ons als burger wordt voorgeschoteld.

In België zijn de opties groter, maar uiteindelijk nog altijd behoorlijk gestuurd.

Onze rol is uiteindelijk niet het ontwerpen, maar het maken van een keuze uit een set aan opties die voor ons ontworpen werden.

In een wereld met uiteenlopende mogelijkheden, gaat onze aandacht naar een behoorlijk klein deel omdat de machtigste mensen het bewustzijn voor alle anderen op die manier structureren. Framing heet zoiets met een recent veelgebruikte term.

De macht in een republiek (zoals Frankrijk of de VS) is meer verspreid dan in een monarchie, maar het is zeker niet volledig vrij.

Een bepaalde manier dat onze generatie heeft gevochten voor meer vrijheid, kan je zien in protestbewegingen zoals De Witte Mars of Occupy Wall Street.

Wat de protesters missen is dat onze generatie vandaag de dag meer opportuniteiten heeft om niet voor macht te vragen, maar het te halen uit de bestaande structuren.

Indien we ervoor kiezen, indien we de vrijheid met twee handen grijpen, dan is de hoeveelheid vrijheid die we voor onszelf kunnen creëren onnoemelijk groter dan wat mensen generaties geleden konden bedenken. En zo is het ook volledig mogelijk dat de hoeveelheid vrijheid die je binnen twintig jaar kan creëren massa’s groter is dan wat een Steve Jobs of Elon Musk maar konden bedenken in hun leven.

Die laatste is iemand die beseft hoe hij op een positieve manier die vrijheid van handelen kan omzetten in daadkracht. Zoals blijkt uit dit recente voorbeeld uit het nieuws.

2016-12-23_1117

In plaats van uit een aantal beschikbare jobs te kiezen, kunnen we onze eigen job creëren. Dat is de ware triomf van design (ontwerp) ten opzichte van democratie. In plaats van uit een aantal opties te kiezen aan een buffet (als het even kan All You Can Eat), kunnen we zelf de koks worden.

In plaats van enkel te luisteren naar wat traditionele media ons als nieuws voorschotelen, kunnen we zelf allemaal producers worden en bijdragen in podcasts als de No Agenda Show bijvoorbeeld.  Die tweewekelijkse podcast kan functioneren zonder adverteerders. Het zijn de mensen die bijdragen tot de show met hun tijd, maar ook met hun donaties.

Kijk ook wat YouTube prima doet: een andere manier van denken, verbreding, verbanden leggen. De creatievelingen op dat platform denken niet in vakjes of classificatie, en beseffen dat wanneer ze het goed aanpakken ze er op termijn misschien van kunnen leven.

In plaats van één enkele job, kunnen we met verschillende projecten bezig zijn, die elk op zich voor een beetje inkomen zorgen.

Om dat te bekomen is het uitermate belangrijk na te denken hoe je graag hebt dat je dag er nu en in de toekomst uitziet.

  1. […] dat heel wat info uit het boek gewoon super is. En leuk om op één plek te vinden. Zoals ik ook in ‘De ultieme zoektocht naar het vrijheidsideaal’ schrijf, is het onwaarschijnlijk tot hoeveel kennis en info iedereen ondertussen via het web […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: